मुंबई । राज्यात यंदा पावसाने मोठी ओढ दिल्याने दुष्काळाची तीव्रता दिवसेंदिवस वाढत आहे. खरीप हंगामात पावसाअभावी पिकांचे मोठे नुकसान झाल्यानंतर आता रब्बी हंगामालाही दुष्काळाचा जबर फटका बसला आहे. पाणीटंचाईमुळे अनेक भागांतील शेती कोरडी पडली असून पिण्याच्या पाण्यासाठी गावागावांत टँकरचा आधार घ्यावा लागत आहे. त्यातच रब्बी हंगामातील पेरण्यांनी आतापर्यंतचा नीचांक गाठल्याचे कृषी विभागाच्या आकडेवारीतून समोर आले आहे. राज्यात आतापर्यंत केवळ १४ लाख २९ हजार हेक्टर क्षेत्रावर रब्बीची पेरणी झाली आहे. त्यामुळे यंदाची दुष्काळी परिस्थिती १९७२ च्या भीषण दुष्काळाची आठवण करून देत आहे.
६० लाख हेक्टरचे सरासरी क्षेत्र, प्रत्यक्ष पेरणी मात्र १४ लाखांवर
महाराष्ट्रात रब्बी हंगामात साधारणतः ६० लाख हेक्टरपेक्षा अधिक क्षेत्रावर पेरणी केली जाते. मात्र, यंदा पावसाची कमतरता आणि जमिनीतील ओलावा घटल्याने पेरणीचे क्षेत्र मोठ्या प्रमाणात कमी झाले आहे. आतापर्यंत राज्यात अवघ्या १४.२९ लाख हेक्टरवर पेरण्या पूर्ण झाल्या आहेत. डिसेंबरअखेरपर्यंतही २५ लाख हेक्टरचा टप्पा गाठणे कठीण असल्याचे चित्र आहे.
पावसाअभावी जलसाठ्यांमध्ये घट झाली असून विहिरी आणि बोअरवेलच्या पाणीपातळीतही मोठी घसरण झाली आहे. परिणामी, अनेक शेतकऱ्यांना रब्बी पिकांची पेरणी करणे शक्य झालेले नाही. ज्यांनी पेरणी केली आहे, त्यांच्यासमोरही पिके जगवण्याचे आव्हान उभे राहिले आहे.
यापूर्वीच्या दुष्काळातही पेरणीचे क्षेत्र अधिक
राज्यात यापूर्वी अनेकदा दुष्काळी परिस्थिती निर्माण झाली होती. मात्र, त्या काळातही रब्बी हंगामातील पेरणीचे क्षेत्र यंदाच्या तुलनेत अधिक होते. उपलब्ध आकडेवारीनुसार, १९७२-७३ मध्ये ४७.२९ लाख हेक्टर, १९९१-९२ मध्ये ४०.३९ लाख हेक्टर, २०११-१२ मध्ये ४७.४९ लाख हेक्टर, २०१२-१३ मध्ये ४७.६२ लाख हेक्टर, तर २०१८-१९ मध्ये ४८.१७ लाख हेक्टर क्षेत्रावर पेरणी झाली होती.
या तुलनेत यंदाचे पेरणी क्षेत्र अत्यंत कमी आहे. त्यामुळे यंदाच्या हंगामातील शेतीच्या संकटाची तीव्रता स्पष्ट होत आहे.
कोणत्या पिकांची किती पेरणी?
कृषी विभागाच्या आकडेवारीनुसार, यंदाच्या रब्बी हंगामात आतापर्यंत झालेल्या पेरण्यांमध्ये अन्नधान्य पिकांचे क्षेत्र सर्वाधिक आहे. त्यानंतर कडधान्यांचा क्रमांक लागतो. तेलबियांच्या पेरणीचे क्षेत्र मात्र अत्यंत कमी राहिले आहे.
– अन्नधान्य पिके : ७ लाख ७९ हजार ८१२ हेक्टर
– कडधान्ये : ६ लाख ७८ हजार ३८५ हेक्टर
– तेलबिया : १६ हजार १०६ हेक्टर
शेतकऱ्यांसमोर आर्थिक संकटाचे सावट
खरीप हंगामात अपेक्षित उत्पादन न मिळाल्याने शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित आधीच बिघडले आहे. त्यात रब्बी हंगामातील पेरणीचे क्षेत्र घटल्याने उत्पन्नाचा दुसरा आधारही कमकुवत झाला आहे. पाणीटंचाई, सिंचनाचा अभाव आणि जमिनीतील ओलावा कमी झाल्यामुळे शेतीचे मोठे नुकसान होण्याची भीती व्यक्त होत आहे.
एकीकडे पिण्याच्या पाण्यासाठी टँकरवर अवलंबून राहण्याची वेळ आली आहे, तर दुसरीकडे शेतजमिनी पाण्याअभावी पडीक राहण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे यंदाचा दुष्काळ शेतकऱ्यांसाठी मोठे आर्थिक संकट निर्माण करू शकतो.















Discussion about this post