नवी दिल्ली : देशात १९७५ मध्ये लागू करण्यात आलेली आणीबाणी हा निर्णय चुकीचा होता, याची जाणीव तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनाही झाली होती, असा महत्त्वपूर्ण खुलासा काँग्रेसच्या ज्येष्ठ नेत्या सोनिया गांधी यांनी केला आहे. आणीबाणीच्या निर्णयाबाबत सोनिया गांधी यांनी प्रथमच सविस्तर भाष्य केल्याने राजकीय वर्तुळात नव्या चर्चेला सुरुवात झाली आहे. विशेष म्हणजे, आणीबाणी लागू करण्याच्या निर्णयाला गांधी कुटुंबातील सर्व सदस्यांचा पाठिंबा नव्हता, असेही त्यांनी स्पष्ट केले आहे.
सोनिया गांधी यांचे ‘बीलाँगिंग : अ जर्नी ऑफ लव्ह’ हे आत्मचरित्र लवकरच प्रकाशित होणार आहे. या पुस्तकाच्या पार्श्वभूमीवर त्यांनी ‘द गार्डियन’ या वृत्तपत्राला मुलाखत दिली. या मुलाखतीत त्यांनी इंदिरा गांधी यांच्या राजकीय कारकिर्दीतील आणीबाणीचा काळ, त्या निर्णयामागील परिस्थिती आणि गांधी कुटुंबातील मतभेदांवर महत्त्वपूर्ण भाष्य केले.
आणीबाणीच्या निर्णयाचे ओझे इंदिरा गांधींवर होते!
सोनिया गांधी यांनी सांगितले की, इंदिरा गांधी या मनाने लोकशाही मानणाऱ्या नेत्या होत्या. आणीबाणी लागू करण्याच्या निर्णयामुळे त्या स्वतःही आनंदी नव्हत्या. या निर्णयाचे ओझे त्यांच्यावर होते. आणीबाणी लागू करण्याचा निर्णय योग्य नव्हता, याची जाणीव त्यांना झाली होती. त्यामुळे या निर्णयाबाबत इंदिरा गांधी यांच्या मनातही अस्वस्थता होती, असे सोनिया गांधी यांनी मुलाखतीत नमूद केले.
आणीबाणी लागू करण्याच्या निर्णयावर गांधी कुटुंबातही मतभेद होते, असा खुलासाही सोनिया गांधी यांनी केला. त्यांचे पती आणि माजी पंतप्रधान राजीव गांधी यांनीही या निर्णयाला विरोध केला होता. इंदिरा गांधी यांनी तातडीने आणीबाणी लागू करण्याऐवजी पुढील निवडणुकीपर्यंत थांबावे, असा सल्ला राजीव गांधी यांनी दिला होता. मात्र, इंदिरा गांधी यांनी त्यांचा सल्ला मान्य केला नाही. यामुळे कुटुंबातही तणाव निर्माण झाला होता, असे सोनिया गांधी यांनी सांगितले.
१९७५ मध्ये तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी देशात आणीबाणी लागू केली होती. या काळात नागरिकांच्या मूलभूत अधिकारांवर निर्बंध आले होते. विरोधी पक्षांच्या नेत्यांना अटक करण्यात आली होती आणि प्रसारमाध्यमांवरही नियंत्रण आणण्यात आले होते. त्यामुळे भारतीय राजकारणातील हा काळ आजही वादग्रस्त मानला जातो. आणीबाणीच्या मुद्द्यावरून भाजपकडून काँग्रेसवर सातत्याने टीका केली जाते. अशातच सोनिया गांधी यांनी इंदिरा गांधी यांच्या निर्णयाबाबत केलेल्या या वक्तव्यामुळे आणीबाणीचा जुना मुद्दा पुन्हा चर्चेत येण्याची शक्यता आहे. विशेष म्हणजे, गांधी कुटुंबातील अंतर्गत मतभेदांबाबत त्यांनी केलेल्या खुलाशाकडेही राजकीय वर्तुळाचे लक्ष लागले आहे.
Discussion about this post