मुंबई । अन्न व औषध प्रशासनाच्या आयुक्तपदाची जबाबदारी तुकाराम मुंढे यांनी स्वीकारल्यानंतर राज्यभरात भेसळखोरांविरोधात धडक कारवाईला वेग आला आहे. विविध ठिकाणी छापे टाकून अन्नपदार्थांच्या नमुन्यांची तपासणी केली जात आहे. या कारवाईदरम्यान राज्यातील दूध व्यवसायाबाबत धक्कादायक माहिती समोर आल्याचा दावा करण्यात येत आहे. महाराष्ट्राच्या बाजारपेठेत दररोज तब्बल २० लाख लिटर दूध भेसळीमुळे बाजारातून गायब होत असल्याचे सांगितले जात आहे. या दुधाची अंदाजे रोजची किंमत ८ कोटी रुपये, तर महिन्याला तब्बल २४० कोटी रुपये असल्याचा दावा आहे.
एफडीएच्या कारवाईत काही ठिकाणी दूध भेसळयुक्त आणि मानवी आरोग्यासाठी घातक घटकांचा वापर करून तयार केले जात असल्याचे समोर आले आहे. त्यामुळे कृत्रिम दूध कसे तयार केले जाते, त्यात कोणत्या प्रकारची भेसळ केली जाते आणि अशा पदार्थांचा शरीरावर काय परिणाम होऊ शकतो, याबाबत नागरिकांमध्ये चिंता निर्माण झाली आहे.
कृत्रिम दुधात कशाची भेसळ केली जाते?
जे दूध नैसर्गिक असते त्या दुधात पाणी, फॅट, प्रोटीन्स (केसीन), लॅक्टोज (साखर) व खनिजे असतात. कृत्रिम दुधात या घटकांची रसायने वापरली जातात. पाणी कृत्रिम दुधाचा मुख्य भाग आहे, त्यात आधी दुधाचा विरहित घनपदार्थ व नायट्रोजन मिसळले जाते. हे दोन्ही नैसर्गिक दुधासारखी दिसण्यासाठी युरिया किंवा अमोनियम सल्फेट यात मिसळले जाते.
या दुधातील फॅटसाठी यात अतिशय हलक्या दर्जाचे रिफाइंड तेल, व्हेजिटेबल ऑइल किंवा डालडा अथवा पामतेल मिसळले जाते. पाणी व तेल एकत्र मिसळू न शकल्याने त्यात डिटर्जंट पावडरही टाकली जाते. डिटर्जंटमुळे तेल व पाणी एकमेकांत मिसळल्याने दुधासारखे दाट व पांढरे फेसाळ दिसते, नैसर्गिक दुधाप्रमाणे पांढरा रंग, दाटपणा आणण्यासाठी त्यात स्टार्च, मैदा, लिक्विड पॅराफिन किंवा ब्लॉटिंग पेपरचे पाणी मिसळतात. दुधाला नैसर्गिक गोडवा आणण्यासाठी त्यात हलकीशी ग्लुकोज पावडरही मिसळली जाते.
नैसर्गिक दूध आणि कृत्रिम दूध ओळखायचे कसे ?
लाकूड, काच किंवा फरशीच्या गुळगुळीत पृष्ठभागावर दुधाचा एक थेंब टाका. तो पृष्ठभाग थोडासा तिरपा करा. नैसर्गिक दूध हळूहळू खाली सरकते आणि पांढरी रेषा/डाग मागे सोडते. भेसळयुक्त दूध पटकन खाली वाहून जाते आणि डाग सोडत नाही.
Discussion about this post